هر آنچه باید درباره هورمون اکسین و کاربرد آن در کشاورزی بدانید
با هورمون اکسین، نحوه عملکرد آن در گیاه و نقشش در رشد ریشه، تشکیل میوه و افزایش کیفیت محصولات کشاورزی آشنا شوید
هورمون اکسین چیست و چه تاثیری بر رشد و عملکرد گیاهان دارد؟
گیاهان برای رشد، گلدهی، تشکیل میوه و سازگاری با شرایط محیطی از ترکیبات طبیعی به نام هورمونهای گیاهی استفاده میکنند. این هورمونها حتی در مقادیر بسیار کم، فرآیندهای مهم فیزیولوژیکی گیاه را کنترل میکنند. یکی از مهمترین هورمونهای رشد گیاهی، اکسین (Auxin) است که نقش کلیدی در توسعه ریشه، رشد سلولی، تشکیل میوه و تنظیم ریزش اندامهای گیاهی دارد. اکسین یکی از نخستین هورمونهای گیاهی شناختهشده است که به طور طبیعی در قسمتهای جوان گیاه مانند جوانههای انتهایی، برگهای جوان و بذرهای در حال رشد تولید میشود. مهمترین اکسین طبیعی در گیاهان، ایندول استیک اسید (IAA) است.
امروزه در کشاورزی از ترکیبات اکسینی مصنوعی مانند NAA (نفتالین استیک اسید) و IBA (ایندول بوتیریک اسید) نیز برای مدیریت رشد گیاهان استفاده میشود.
مهمترین اثرات اکسین در گیاهان
۱- تحریک رشد ریشه
اکسین نقش مهمی در تشکیل و توسعه ریشهها دارد. این هورمون سلول های مریستمی( بافت های در حال تقسیم) در ناحیه ریشه را فعال می کند و باعث می شود سلول های جدید بیشتری تشکیل شوند. این سلول ها بعدا به بافت های مختلف ریشه تبدیل می شوند. اکسین باعث می شود بعضی سلول های داخل ریشه( به ویژه سلول های پری سیکل) دوباره تقسیم شوند و ریشه های جانبی جدید ایجاد کنند به همین دلیل گیاه سطح جذب آب و عناصر غذایی بیشتری پیدا می کند و در برابر خشکی مقاومت بیشتری نشان می دهد. به همین دلیل اکسین باعث:
* افزایش تشکیل ریشههای جانبی
* تحریک ریشهزایی قلمهها
* بهبود استقرار نهالها پس از کاشت
میشود. به همین دلیل این هورمون در تولید نهال و تکثیر گیاهان کاربرد گستردهای دارند.
۲- افزایش تقسیم و رشد سلولی
اکسین با تحریک و تنظیم فعالیتهای سلولی، باعث رشد بهتر اندامهای گیاه میشود. این فرآیند در رشد ساقه، برگ و میوه اهمیت زیادی دارد. این هورمون با فعال کردن پمپهای پروتونی (H⁺-ATPase) در غشای سلول، یون هیدروژن را به دیواره سلولی منتقل میکند.
در نتیجه:
-
pH دیواره سلولی کاهش مییابد (محیط اسیدیتر میشود).
-
آنزیمهایی مانند اکسپانسینها (Expansins) فعال میشوند.
-
دیواره سلولی انعطافپذیرتر میشود.
-
سلول با جذب آب کشیده شده و بزرگتر میشود.
به این فرایند فرضیه رشد اسیدی (Acid Growth Theory) گفته میشود.
۳- کاهش ریزش گل و میوه
یکی از مهمترین کاربردهای اکسین در باغداری، کاهش ریزش میوهچهها است. بعد از گردهافشانی و لقاح، بذر و میوه جوان شروع به تولید اکسین میکنند. این اکسین از میوه به سمت دم میوه و شاخه منتقل میشود و به گیاه پیام میدهد که این میوه در حال رشد است و باید حفظ شود. برای کاهش ریزش میوه در درختان مختلف مانند سیب و گلابی می توان از تنظیم کننده های رشد حاوی اکسین استفاده کرد.
۴- مهار اثر اتیلن اتیلن هورمونی است که تشکیل لایه جداکننده را تحریک میکند و باعث ریزش گل، برگ و میوه میشود.
اکسین با کاهش حساسیت سلولهای ناحیه ریزش به اتیلن، تشکیل این لایه را به تأخیر میاندازد. در نتیجه، میوه مدت بیشتری روی درخت باقی میماند
۵- تاثیر بر درشتی و کیفیت میوه
اکسین با افزایش انتقال مواد غذایی به سمت اندامهای در حال رشد، میتواند به بهبود رشد اولیه میوه کمک کند. البته برای افزایش سایز نهایی میوه، معمولاً تعادل بین هورمونهایی مانند اکسین، سیتوکینین و جیبرلین اهمیت دارد.
نکات مهم در مصرف هورمونهای اکسینی
مصرف هورمونهای گیاهی باید با دقت انجام شود، زیرا غلظت مصرف بسیار مهم است. مقدار کم میتواند اثر مطلوب ایجاد کند، اما مصرف بیش از حد ممکن است باعث اختلال در رشد طبیعی گیاه شود.
بهترین نتیجه زمانی حاصل میشود که مصرف اکسین همراه با:
* تغذیه متعادل گیاه
* آبیاری مناسب
* مدیریت صحیح باغ یا مزرعه
باشد.
نکته مهم در مورد استفاده از هورمون ها
مقدار مناسب → تحریک رشد ریشه.
مقدار زیاد → مهار رشد ریشه و حتی آسیب به گیا
محصولات پیشنهادی
- کود فراکتون
- کود سیتوگروئر
- کود آمینواسید
- کود جلبک دریایی
